Dolar
Euro
Sterlin
Gram Altın
Çeyrek
Gümüş
8.1116 9.7044 11.1479 458.77 752.61 6.72
Hava Durumu
15 ºC

Haber / Genel


Tarih : 12/6/2020 12:00:00 AM   Güncelleme : 12/6/2020 12:00:00 AM

Kovid-19'u yenebilecek asi çalismalarinda bir yildan kisa sürede ilk sonuçlar alindi

Kovid-19'u yenebilecek asi çalismalarinda bir yildan kisa sürede ilk sonuçlar alindi


Kovid-19'u yenebilecek asi çalismalarinda bir yildan kisa sürede ilk sonuçlar alindi

Dünyada yeni tip koronavirüse (Kovid-19) karsi bagisiklik saglamayi amaçlayan asi çalismalari, bir yildan kisa sürede ilk sonuçlarini verdi. Ingiltere Ilaç ve Saglik Ürünleri Düzenleme Kurumu, 2 Aralik'ta Amerikan ilaç sirketi Pfizer ile Türk bilim insani Prof. Dr. Ugur Sahin'in kurucu ortagi oldugu Alman biyoteknoloji firmasi BioNTech'in gelistirdigi potansiyel Kovid-19 asisinin yaygin kullanimina onay verdi. Ingiltere Kovid-19 asisinin yaygin kullanimina onay veren ilk ülke, BioNTech/Pfizer asisi da, "dünyada tescillenen ilk Kovid-19 asisi" oldu. BioNTech/Pfizer asisinin yani sira Amerikan biyoteknoloji sirketi Moderna'nin ABD Ulusal Alerji ve Bulasici Hastaliklar Enstitüsü (NIAID) ile, Oxford Üniversitesinin ise Ingiliz-Isveç ilaç firmasi AstaZeneca is birliginde gelistirdigi asi adaylarinin da üçüncü asama klinik denemelerde yüksek etkinlik gösterdigi bildirildi. Klinik denemelerin üçüncü asamasinda insanlar üzerinde test edilen 3 potansiyel asinin, ilk sonuçlara göre bagisiklik tepkisi uyandirmada yüksek oranda basari saglamasi, Kovid-19 salgininin yaygin bir asilama programiyla kontrol altina alinabilecegine dair umutlari artirdi. Çok sayida ülke, BioNTech/Pfizer, Moderna ve Oxford/AstraZeneca asilari için büyük çapli ön satin alma anlasmalari yaparken, sirketler potansiyel asilarin acil kullanim onayi için ABD ve Avrupa'daki düzenleyici kurumlara basvurularda bulundu. Öte yandan Çin'de ve Rusya'da üretilen üçüncü asamadaki asi adaylarinin acil kullanimina izin verilirken, potansiyel asilar klinik deneme ve yaygin kullanim için baska ülkelerce tedarik edilmeye baslandi.

Dünya çapinda "asi seferberligi"

Asi çalismalarinda bir yildan az zamanda kaydedilen basari, bu alanda benzeri görülmeyen bir seferberligin sonucunda ortaya çikti. Geçen yilin sonunda Çin'de ortaya çikan Kovid-19, 200'den fazla ülke ve bölgeye yayilarak salgina dönüstü. Seyahat kisitlamalari, karantina ve sosyal mesafe tedbirleri virüsün küresel olarak yayilmasini durdurmayi basaramazken, salgindan çikisin umudu olarak görülen asiyi gelistirme çalismalari ayni anda birçok ülkede yürütülmeye baslandi. Dünyanin birçok ülkesinde üniversiteler, arastirma kuruluslari, biyoteknoloji ve ilaç sirketleri, Kovid-19'a karsi bagisiklik saglayacak potansiyel asiyi gelistirmek üzere hummali bir çabaya giristi. Hükümetler ve uluslararasi kuruluslar, asi çalismalarina daha önce görülmemis miktarlarda mali kaynak saglarken, ilaç sirketleri henüz klinik deneme asamasindaki asilardan yüz milyonlarca doz üreterek büyük riskler aldi. Olagan kosullarda, bir asinin gelistirilebilmesi için 10-15 yil kadar süren uzun bir çalisma gerekirken, Kovid-19'a karsi asi gelistirme çalismalarinda bu kadar hizli mesafe katedilmesinde dünya çapinda etkisini gösteren salginin yarattigi olaganüstü kosullarin yani sira DNA teknolojisindeki ilerlemelerin etkisi oldu.

Virüsün DNA diziliminin açiklanmasi, asi çalismalarini hizlandirdi

Çin'in 11 Ocak'ta Kovid-19'un DNA dizilimini açiklamasinin ardindan dünyanin pek çok ülkesindeki arastirmacilar, genetik kopyasini ürettikleri virüs üzerinde laboratuvarlarda çalismaya basladi. Virüsün genetik diziliminin bilinmesi, asi gelistirme sürecinin hazirlik safhasini hizlandirarak klinik denemelere hizla geçilebilmesinin yolunu açti. Öte yandan Kovid-19'un genetik yapisinin 2002-2003'te Çin'den dünyaya yayilan Siddetli Akut Solunum Yolu Sendromu'na (SARS) yol açan koronavirüsle büyük ölçüde örtüsmesi, arastirmacilara SARS'a karsi asi bulmak için yapilan geçmis çalismalardan yararlanma olanagi sagladi. 52 asi adayi insanlar üzerinde test ediliyor Dünya Saglik Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 2 Aralik itibariyla dünya genelinde 52 Kovid-19 asi adayi, klinik denemelerle insanlar üzerinde test edilirken, 163 asi adayi da klinik öncesi gelistirme asamasinda bulunuyor. Klinik deneme asamasina geçen 52 potansiyel Kovid-19 asisindan 23'ü birinci, 16'si ikinci, 13'ü ise üçüncü asamada insanlar üzerinde test ediliyor.

Klinik denemeler 3 asamada yapiliyor

Bir asinin yaygin olarak kullanilabilmesi için 3 asamada insanlar üzerinde test edilmesi gerekiyor. Klinik denemelerin ilk asamasinda, az sayidaki gönüllü saglikli denek üzerinde asinin güvenli olup olmadigi ve insanlar üzerindeki muhtemel yan etkileri arastiriliyor. Ikinci asamada, asinin bagisik tepkilerini uyandirmadaki etkinligi 100’den fazla denek üzerinde test ediliyor. Üçüncü ve son asamada ise ayni islem, binlerce denekle tekrarlaniyor. Tüm bu süreç, aylar ve hatta yillar alabiliyor.

Asi türleri

Asi üreticileri Kovid-19 asisini gelistirmek için 4 ana yönteme basvuruyor. Bu yöntemlerden en yaygin olaninda, asi formülüne virüsün zayiflatilmis, etkisi azaltilmis bir versiyonu konuluyor. Virüsün zayif haliyle karsilasan vücudun bagisiklik saglayacak savunmalari gelistirmesini amaçlayan bu türden asilara "inaktif asi" adi veriliyor. Asi çalismalarinda en fazla kullanilan ve klinik denemelerde yüksek etkinlik saglayan ikinci yöntemde ise DNA ve RNA gibi genetik yapi taslari içeren asi formülleri gelistiriliyor. Genetik asilar virüsten alinmis Deoksiribo nükleik asit (DNA) veya Ribo nükleik asit (RNA) bilesenleriyle bagisikliga yardimci bazi enzimleri harekete geçirmeyi ve hücre düzeyinde bagisiklik tepkilerini uyandirmayi amaçliyor. Asi gelistirilmek için yaygin olarak kullanilan üçüncü yöntemde ise koronavirüs disindaki bazi virüs türlerine koronavirüs bilesenleri ekleniyor. "Virüs vektörü" adi verilen bu yöntem için Kovid-19 asi çalismalarinda en sik kullanilan virüs türü insanlarda ve hayvanlarda soguk alginligina yol açan adenovirüsler. Virüs vektörleri virüsün zayiflatilmis ve kendini çogaltamayan bir versiyonu araciligiyla vücutta bagisiklik tepkisi yaratmayi hedefliyor. Kovid-19'a karsi gelistirilen en yaygin 4'üncü tür asilar ise protein bazli asilar. Protein bazli asilar virüsün genetik malzemesini içermeden ürettigi proteinleri formülünde tasiyor ve böylece vücudun virüsün kendisiyle karsilasmadan ona karsi bagisik saglayabilecek enzimleri ve antikorlari gelistirmesini hedefliyor.

3'ncü asamadaki asilar

Binlerce denegin katildigi, 3'üncü asama klinik denemeleri yürütülen 13 potansiyel asi arasinda Çin’den 5, ABD’den 3, Almanya, Ingiltere, Rusya, Hindistan ve Kanada'dan birer aday yer aliyor. BioNTech ve "BNT162b2" Almanya'da Türk bilim insani Prof. Dr. Ugur Sahin'in kurucu ortagi oldugu biyoteknoloji firmasi BioNTech'in Amerikan ilaç sirketi Pfizer is birliginde gelistirdigi "BNT162b2" adi verilen asi adayi, Ingiltere'nin yaygin kullanimina onay vermesiyle "dünyada tescillenen ilk Kovid-19 asisi" oldu. Ingiltere Ilaç ve Saglik Ürünleri Düzenleme Kurumunun (MHRA) 2 Aralik'ta yaygin kullanimina onay verdigi asi, 10 ay gibi kisa sürede klinik öncesi gelistirme çalismalari ve 3 asamadaki klinik denemeleri tamamlayarak onay almayi basardi. Asi, formülündeki RNA bilesimi sayesinde Kovid-19'u etkisiz kilan kan sekeri enzimleri ile alimlayici-baglayici Immünoglobulin G antikorlarini harekete geçirmeyi, hücre düzeyinde bagisiklik tepkisi yaratan CD4+ ve CD8+ glikoproteinlerini artirmayi amaçliyor. ABD'de Pfizer, Çin'de Fosun Pharma ilaç firmalarinin üretim lisansini aldigi asi adayi için 1'inci ve 2'nci asama klinik denemeleri ABD, Almanya ve Çin'de yürütüldü. Denemelerde insanlar üzerinde test edilen "b1" ve "b2" formüllerinden "b2"nin güvenlik ve etkinlik açisindan daha olumlu sonuç verdigi görülerek 3'ncü asama denemelerde söz konusu formülün kullanilmasina karar verildi. 3'ncü asama klinik denemeler, ABD, Arjantin ve Almanya’nin aralarinda oldugu ülkelerde 30 bin saglikli gönüllünün katilmasi hedefiyle 27 Temmuz’da baslatildi. Pfizer, 12 Eylül’de denemenin katilimci sayisini 44 bine çikarmak için basvuruda bulundu. Pfizer ve BioNTech, 9 Kasim'da yaptiklari açiklamada, o ana kadar 43 bin 538 kisinin katildigi denemelerde 38 bin 955 denege ikinci doz asinin uygulandigi ve ilk sonuçlara göre asinin bagisiklik yaratmada yüzde 90'in üzerinde etkili oldugunu bildirdi. Ardindan 18 Kasim'da, 3'üncü asama klinik denemelerin tamamladigi, asi adayinin virüse karsi yüzde 95 etkili oldugu duyuruldu. Sirketler, asi adayinin acil kullanimina izin verilmesi için ABD Gida ve Ilaç Idaresi (FDA) ile Avrupa Ilaç Ajansina (EMA) basvurularda bulunurken, Ingiltere'nin 2 Aralik'ta yaygin kullanimina izin vermesiyle asi adayi bu ülkede tescillenmis oldu.

Asi adayinin gelecek günlerde ABD ve Avrupa'daki düzenleyici kurumlarindan da onay almasi bekleniyor.

Pfizer ve BioNTech, daha önce asi tedariki için ABD, Avrupa Birligi (AB), Ingiltere, Kanada ve Japonya ile anlasmalar yapmisti. ABD hükümeti, asi adayinin basarili olmasi halinde 100 milyon doz asi satin almak için 1,95 milyar dolar ödemeyi taahhüt ederken, AB Komisyonu asidan 300 milyon doz, Ingiltere 40 milyon doz, Kanada 20 milyon doz, Japonya ise 120 milyon doz satin almak üzere ön sözlesmeler imzalamisti. Saglik Bakani Fahrettin Koca, 25 Kasim'da, Türkiye'nin asi adayindan, 1 milyonu aralikta olmak üzere kis aylarinda 25 milyon doz satin almak üzere görüsmeler yürüttügünü açiklamisti.

Sirket, asidan 2021 sonuna kadar yaklasik 1,3 milyar doz üretmeyi planliyor.

Moderna ve "mRNA-1273" ABD'de "Moderna" ilaç firmasinin Ulusal Alerji ve Bulasici Hastaliklar Enstitüsü is birligiyle gelistirdigi asi adayi "mRNA-1273" de en fazla umut baglanan çalismalar arasinda yer aliyor. Merkezi Boston kentinde bulunan "Moderna", Çin'in Kovid-19'un genetik dizilimini açiklamasindan yalnizca 2 gün sonra, 13 Ocak'ta potansiyel bir asi gelistirdigini bildirdi. BNT162b2 gibi Ribo Nükleik Asit (RNA) temelli asi adayi, virüsün insan hücresine tutunmasini saglayan "çivi proteini" adi verilen enzimi baskilayarak, vücutta bagisiklik saglamayi hedefliyor. ABD Gida ve Ilaç Idaresinin (FDA) onay vermesinin ardindan asi adayinin 1'inci asama klinik denemeleri, formülünün gelistirilmesinden yalnizca 63 gün sonra, 16 Mart'ta Washington eyaletinde basladi. mRNA-1273, "insanlar üzerinde denenmeye baslanan ilk potansiyel Kovid-19 asisi" oldu. Asi adayinin 3'üncü asamada klinik denemeleri ABD’de 38 merkezde sürdürülürken, sirket 11 Agustos'ta ABD hükümetiyle 100 milyon doz asi tedariki için ön anlasma yapti. Moderna 16 Kasim'da yaptigi açiklamada, 30 bin kisinin katildigi üçüncü asama klinik denemelerde o ana kadar elde edilen sonuçlarin, asi adayinin virüse karsi bagisiklik uyandirmada yüzde 95,4 etkili oldugunu ortaya koydugunu açikladi. Sirket, 2020 sonuna kadar ABD'ye 20 milyon doz asi tedarik etmeyi hedeflerken, 2021'de küresel çapta dagitmak üzere 500 milyon ila 1 milyar doz asi üretmek için hazirlik yapiyor.

Oxford asisi

Ingiltere'de Oxford Üniversitesi Jenner Enstitüsü ile Oxford Asi Grubu is birliginde gelistirilen ve üretim lisansi Ingiliz-Isveç ilaç sirketi AstraZeneca tarafindan satin alinan asi adayi "AZD1222" için, Ingiltere ve Hindistan’da 2'nci ve 3'üncü asama, Brezilya, Güney Afrika ve ABD’de 3'üncü asama klinik denemeler yürütüldü. Insanlarda basit soguk alginligina yol açan bir adenovirüsün zayiflatilmis ve kendini çogaltamayan bir versiyonunu içeren asi adayi, Kovid-19'un insan hücrelerine tutunmasini saglayan çivi proteininin yapay sekilde ortaya çikmasini ve vücudun buna karsi koruyucu antikorlar üreterek gerçek virüse bagisiklik kazanmasini amaçliyor. ABD, dünya çapinda 30 bin saglikli gönüllü üzerinde test edilmesi hedeflenen asi adayindan 300 milyon doz satin almak için 1,2 milyar dolar kaynak saglarken, Ingiltere testlerin basarili olmasi halinde sirketten 100 milyon doz, Avrupa Birligi (AB) ülkeleri ise 400 milyon doz asi satin almak için anlasma yapti. Asi adayinin 3'üncü asama klinik denemeleri Ingiltere'de bir katilimcida "transvers miyelit” adi verilen omurilik yangilarinin ortaya çikmasi nedeniyle 9 Eylül'de geçici olarak durduruldu. Ingiltere ve Brezilya’daki testler 12 Eylül'de yeniden baslatilirken ABD'de askida tutuldu. 21 Ekim'de Brezilya'da denemeye katilan bir gönüllünün Kovid-19'dan öldügü bildirildi. Olayin ardindan deneme durdurulmadi. AstraZeneca konuyla ilgili açiklama yapmazken, uzmanlar ölen kisiye asi numunesinin degil, kontrol grubu için hazirlanan sahte formülün (placebo) verilmis olabilecegi degerlendirmesine bulundu. ABD Gida ve Ilaç Idaresi (FDA), 23 Ekim'de ABD'de yürütülen klinik denemenin yeniden baslatilmasina onay verdi. Oxford Üniversitesi, 23 Kasim'da yaptigi açiklamada, halen devam eden üçüncü asama denemelerin ilk sonuçlarina göre, potansiyel Kovid-19 asisinin ise tek doz uygulanmasi halinde yüzde 70, önce yarim doz, ardindan tam doz uygulanmasi halinde ise yüzde 90 seviyesinde etkili oldugu belirtti. Ingiltere'de hükümeti 27 Kasim'da Ilaç ve Saglik Ürünleri Düzenleme Kurumundan (MHRA), Oxford Üniversitesi ve AstraZeneca tarafindan gelistirilen Kovid-19 asisini degerlendirmesini istedi. Saglik Bakani Matt Hancock, onaylanmasi durumunda asinin araliktan itibaren piyasaya sürülebilecegini söyledi.

Rusya’nin "Sputnik V" asisi

Kovid-19 için asi gelistirilen ülkelerden biri de Rusya oldu. Gamaleya Ulusal Epidemioloji ve Mikrobiyoloji Enstitüsünün gelistirdigi "Sputnik V" adli Kovid-19 asi adayi, kisa süren 1'inci ve 2'nci asama klinik denemelerin ardindan 3'üncü asamada insanlar üzerinde test edilmeye baslandi. Asi adayi, Oxford asisi gibi soguk alginligina yol açan bir adenovirüsten alinan, kendini çogaltamayan, ayri dozlar halinde uygulanan iki virüs bileseni (rAd26 ve rAd5) içeriyor. Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin, 11 Agustos'ta yaptigi açiklamada, asi adayinin erken asamadaki klinik denemelerde kaydettigi olumlu sonuçlarin ardindan "asi" olarak tescillendigini ve yaygin kullanimina baslanacagini duyurdu. Ancak DSÖ yetkilileri, Rusya'nin iddiasi karsisinda temkinli bir tutum izlenmesini salik verdi. Yetkililer, bir asi adayinin yaygin kullanim için tescillenebilmesi için klinik denemelerinin eksiksiz tamamlamis olmasi gerektigini vurgulayarak prosedürlerin aceleye getirilmesinin halk sagligi bakimindan sakincalari olacagina dikkati çekti. 40 bin kisinin katilmasi hedeflenen 3'üncü asama denemeler için Rusya'nin yani sira Belarus, Birlesik Arap Emirlikleri, Venezuela ve Hindistan'da çalismalar baslatildi. Türkiye'de de klinik denemeler yürütülmesi için basvuru yapildi.

Rusya, asi tedariki için Arjantin, Brezilya, Meksika ve Hindistan ile anlasmalara vardi.

Asi çalismasini destekleyen Rus Dogrudan Yatirim Fonu, 11 Kasim'da, Sputnik V'in 3'üncü asama klinik denemelerin ilk sonuçlarina iliskin açiklama yapti. Açiklamada 20 gönüllü üzerindeki detayli incelemede asinin bagisiklik tepkilerini uyandirmada yüzde 92 basarili oldugunun tespit edildigi belirtildi.

Çin'deki asi çalismalari

Kovid-19'un ortaya çiktigi Çin'de de 12 asi adayinin klinik denemeleri sürüyor. Bunlardan 3'ü birinci, 4'ü ikinci, 5'i ise üçüncü asamada insanlar üzerinde test ediliyor. Sinopharm, Sinovac ve CanSino gibi kamuya ait ilaç firmalari, Çin Askeri Tip Akademisi, Vuhan Viroloji Enstitüsü, Pekin Biyolojik Ürünler Enstitüsü, Çin Bilimler Akademisi gibi kurumlarla is birligi içinde asi çalismalari yürütüyor. SinoVac'in gelistirdigi "CoronaVac", Sinopharm'in Vuhan Viroloji Enstitüsü ve Pekin Biyolojik Ürünler Enstitüsü ile gelistirdigi 2 asi adayi, CanSino'nun Çin Askeri Tip Akademisi ile is birliginde gelistirdigi "Ad5-NCov" adli asi adayi ve Anhui Zhifei Longcom ilaç sirketi ile Çin Bilimler Akademisi Mikrobiyoloji Enstitüsü ile gelistirdigi asi adayi en fazla umut baglanan çalismalar arasinda görülüyor. Sinopharm'in virüs temelli asi adaylari Sinopharm'in ürettigi isimsiz iki asi adayi, formüllerinde Kovid-19'un "etkisizlestirilmis" bir hali olan virüs bileseni bulunduruyor. Asi adaylari, vücudun güçsüzlestirilmis virüse karsi dogal korumalarini canlandirmayi, bu yolla bagisiklik tepkisi yaratmayi amaçliyor. 1'inci ve 2'nci asama klinik denemeleri Çin'de yürütülen asi adaylarinin, 3'üncü asama klinik denemeleri 17 Temmuz'da Birlesik Arap Emirlikleri'nin (BAE) baskenti Abu Dabi'de basladi. 45 bin saglikli gönüllünün katilmasi planlanan denemeler, ilave olarak Bahreyn ve Ürdün’de sürdürülüyor. SinoVac ve "CoronaVac" Çinli ilaç sirketi Sinovac'in gelistirdigi CoronaVac da 3'üncü asama klinik denemelere baslayan asi adaylari arasinda bulunuyor. Çin hükümeti, 22 Temmuz'da 1'inci ve 2'nci asama denemelerde etkinligi kanitlanan ve ciddi bir yan etkiye rastlanmayan asi adayinin acil durum kullanimina izin verdi. Formülünde virüsün etkisizlestirilmis bir versiyonunu içeren asi adayi için 21 Temmuz'da Brezilya'da, 11 Agustos'ta Endonezya'da 3'üncü asama klinik denemelere baslandi. Brezilya'daki denemede 8 bin 870, Endonezya'daki denemede ise 1620 saglikli gönüllünün asilanmasi planlaniyor. 3'üncü asama denemeler kapsaminda 17 Eylül'de insanlar üzerinde test edilmeye baslanan Coronavac, "Türkiye'de denenen ilk Kovid-19 asisi" oldu. Saglik Bakani Fahrettin Koca, 25 Kasim'da yaptigi açiklamada, Çin menseli inaktif asi adayindan aralik, ocak ve subatta toplam 50 milyon doz satin almak üzere sözlesme imzalandigini bildirdi.

CanSino ve "Ad5-NCov"

CanSino'nun Çin Askeri Tip Akademisi ile is birliginde gelistirdigi "Ad5-NCov" da 3'üncü asama denemelere baslanan asi adaylari arasinda yer aldi. Soguk alginligina yol açan zararsiz bir adenovirüsle insan vücuduna Kovid-19'un genetik bilesenlerini aktararak bagisiklik tepkilerini uyandirmayi hedefleyen Ad5-nCOV'un güvenliginin ve bagisiklik etkisinin test edildigi 1'inci ve 2'nci asama klinik denemeleri, Çin'de yürütüldü. Asi adayinin 3'üncü asama denemeleri 9 Agustos’ta Suudi Arabistan’da basladi. 19 Agustos’ta Pakistan, 3 Eylül’de Rusya, asi adayinin klinik denemelerine onay verdi. Toplam 40 bin kisinin katilmasi planlanan klinik denemelerin, Brezilya ve Sili'de de yürütülmesi öngörülüyor. Çin ordusu, 25 Haziran’da asi adayinin "özel ihtiyaç saglik malzemesi" olarak kullanimini onayladi. Anhui Zhifei Longcom'un protein alt birim asisi Anhui Zhifei Longcom ilaç sirketi ile Çin Bilimler Akademisi Mikrobiyoloji Enstitüsü tarafindan gelistirilen protein bazli asi adayinin, 2'nci asama klinik denemeleri tamamlanarak 3'üncü asamaya geçtigi duyurulan son Çin asisi oldu. Kovid-19'in alimlayici-baglayici çivi proteininden bir alt birimi güçlendirici bilesenle vücuda enjekte eden asi adayi, bu yolla vücudun virüsün tutunumuna karsi savunmalarini gelistirmesini hedefliyor. Asiyi gelistiren ekibe önderlik eden Çin Bilimler Akademisi Mikrobiyoloji Enstitüsü Profesör Yan Cinghua, asi adayinin etkinliginin test edildigi 2'nci asama denemelerin 19 Kasim'da sonuçlandigini ve deneklerin yüzde 97'sinde Kovid-19'a karsi gelistirilen antikorlarda artis görüldügünü duyurdu. Sirket, 18 yas üstü 29 bin saglikli gönüllünün katilmasi planlanan 3'üncü asama klinik denemeleri bu ay Özbekistan, Endonezya, Pakistan ve Ekvador'da yürütecek.

Novavax ve "NVX-CoV2373"

Amerikan ilaç firmasi Novavax'in asi adayi "NVX-CoV2373" de 3'üncü asama denemelere baslayan potansiyel Kovid-19 asilari arasinda yer aldi. Sirket, asi adayinin 3'üncü asama klinik denemelerine 24 Eylül'de Ingiltere'de basladi. Ingiliz hükümetinin Asi Görev Gücü is birliginde yürütülen denemeye 18 ile 84 yaslari arasindaki 15 bin gönüllünün katilmasi hedefleniyor. Asi adayinin 3'üncü asama klinik denemelerinin sonunda ABD'ye genisletilmesi planlanirken, ilk sonuçlarin 2021 yilinda alinmasi bekleniyor. Genetik mühendisligiyle üretilmis Kovid-19 glikoprotein partikülünü içeren asi adayi, sirketin diger asilarinda kullandigi güçlendirici katki maddesiyle (adjuvan) daha fazla antikor ve daha uzun süreli bagisiklik üreterek, bagisiklik tepkisini artirmayi amaçliyor. ABD hükümeti, Maryland eyaletinde faaliyet gösteren sirkete, gelecek yilin basinda 100 milyon doz Kovid-19 asisi üretmesi halinde 1,6 milyar dolar ödemeyi taahhüt etti. Sirket ayrica Avustralya hükümetiyle 30 milyon doz asi saglamak üzere anlasmaya vardi. Hindistan Serum Enstitüsü (SII) ile imalat anlasmasi imzalayan sirket yilda 2 milyar doz asi üretmeyi hedefliyor.

Janssen ve "Ad26COVS1"

Amerikan ilaç devi Johnson & Johnson'in bagli istiraki Belçikali Janssen ilaç sirketi de asi adayi "Ad26COVS1" için 15 Temmuz’da Belçika ve ABD’de basladigi klinik denemeleri 3'üncü asamaya tasidi. "Adenovirüs serotip 26" adi verilen tekil bir virüs bileseni içeren asi adayi, Kovid-19’un insan hücrelerine tutunmasini saglayan "çivi proteine" istikrarli bir yapay ifade kazandirarak, vücutta virüsü körelten ve etkisizlestiren antikorlari canlandirmayi amaçliyor. Sirket, tek doz olarak uygulanan asi adayinin 3'üncü asama denemelerine 23 Eylül'de basladi. ABD, Güney Afrika, Arjantin, Brezilya, Sili, Kolombiya, Meksika, Peru, Filipinler ve Ukrayna'da yürütülmesi planlanan denemelere 60 bin gönüllünün katilmasi hedefleniyor. Öte yandan sirket, asi formülünü iki doz olarak uyguladigi bir denemeye de 16 Kasim'da Ingiltere'de basladi. ABD hükümeti, asi adayinin basarili olmasi halinde ilk etapta 100 milyon, sonrasinda 200 milyon doz, Ingiltere ise 30 milyon doz satin almak için sirketle anlasmaya vardi.

Bharat Biotech ve "Covaxin"

Hint ilaç sirketi Bharat Biotech'in Hindistan Tibbi Arastirma Konseyi ve Ulusal Viroloji Enstitüsü is birligiyle gelistirdigi "Covaxin" adli Kovid-19 asi adayi, 3'üncü asama klinik denemelere baslayan potansiyel asilar arasinda yer aldi. Formülünde Kovid-19'un etkisi azaltilmis bir versiyonunu içeren potansiyel asi, Hindistan'in ilk yerli üretim asi adayi olmustu. Hindistan Genel Ilaç Kontrolörlügü (DCGI), 3 Temmuz'da asi adayinin insanlar üzerinde test edilmesine onay vermisti. 1'inci ve 2'nci asama denemelerin ardindan sirket 23 Ekim'de 3'üncü asama klinik denemelere basladigini açikladi. Hindistan'da Bharat Biotech disinda Zydus Cadila, Hindistan Serum Enstitüsü (SII) ve Panacea Biotec sirketleri de yerli asi gelistirmek üzere çalismalar yürütüyor. Zydus Cadila, "ZyCoV-D" adli Kovid-19 asi adayini, klinik denemelerde insanlar üzerinde test ediyor.

Medicago ve "CoVLP"

Kanadali biyoteknoloji sirketi Medicago, Ingiliz ilaç sirketi GlaxoSmithKline (GSK) is birliginde ve tütün mamulleri üreticisi Phillip Morris'in mali destegiyle bitki bazli bir protein asisi üzerinde çalismalar yürütüyor. "Nicotiana benthamiana" adi verilen bir yaban tütün bitkisine Kovid-19 geni aktaran sirket, bitki hücrelerinin virüsü taklit ederek ürettigi protein kabuklarini yalitarak bitki bazli protein asisini üretti. GSK tarafindan gelistirilen güçlendirici katki maddesiyle enjekte edilen asi adayi vücutta viral proteinlere karsi bagisiklik tepkisi uyandirmayi amaçliyor. Asi adayinin, 1'inci asama klinik denemelerinde yüksek düzeyde antikor gelisimi saglarken, sirket 12 Kasim'da birlestirilmis 2'nci ve 3'üncü asama denemelere basladigini duyurdu. Kanada hükümeti, basarili olmasi halinde asi adayindan 76 milyon doz satin almak üzere ön anlasma yapti. Anilan ülkeler disinda Japonya, Güney Kore, Tayvan, Singapur, Avustralya, Fransa, Italya, Kazakistan ve Küba'da da Kovid-19 asi adaylarinin klinik denemeleri yürütülüyor.

Türkiye'de ilk yerli asinin klinik denemeleri basladi

Türkiye'de Kovid-19'a karsi ilk yerli asi adayinin 1'inci asama klinik denemeleri basladi. Erciyes Üniversitesi Asi Arastirma ve Gelistirme Uygulama ve Arastirma Merkezinde (ERAGEM) yeni tip koronavirüse karsi gelistirilen, Koçak Farma sirketi tarafindan üretimi yapilan ve Saglik Bakanliginca desteklenen "ERUCOV-VAC" adi verilen asi adayi 5 Kasim'da gönüllüler üzerinde test edilmeye baslandi. Virüsün etkisizlestirilmis bir versiyonunu içeren (inaktif) asi, "Türkiye'de insanlar üzerinde test edilmeye baslanan ilk yerli Kovid-19 asi adayi" oldu. Ilk dozu 18-55 yaslarindaki 44 gönüllüye uygulanan asi adayinin ikinci dozu ilk kez 26 Kasim'da bir gönüllüye uygulandi. Asinin güvenli olup olmadiginin, olasi yan etkilerinin sinandigi birinci asama denemede su ana dek olumsuz bir durumla karsilasilmadigi bildirildi.

Yerli asi adayinin nisan ayinda uygulanabilir hale gelmesi hedefleniyor.

DSÖ verilerine göre, Türkiye'den, klinik öncesi gelistirme asamasinda 12 Kovid-19 asi adayi bulunuyor. Ege Üniversitesi, Selçuk Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi, Mehmet Ali Aydinlar Üniversitesi, Acibadem Labmed Saglik Hizmetleri AS, Ankara Üniversitesi, Izmir Biyotip ve Genom Merkezi, Bogaziçi Üniversitesi, Bezmialem Vakif Üniversitesi, Ortadogu Teknik Üniversitesi ve Koçak Farma, Kovid-19 asisi için çalismalari yürütüyor. Potansiyel asilar, Türkiye’de de denenmeye baslandi Öte yandan dünyada 3'üncü asama denemeleri yapilan potansiyel asilardan bazilari Türkiye'de insanlar üzerinde denenmeye baslandi. Saglik Bakani Fahrettin Koca, 17 Eylül’de yaptigi açiklamada, Çinli Sinovac firmasinin gelistirdigi asi adayi "Coronavac"in Hacettepe Üniversitesinde görevli 3 gönüllü saglik çalisani üzerinde test edilmeye baslandigini duyurdu. Coronavac, "Türkiye’de insanlar üzerinde denenen ilk potansiyel Kovid-19 asisi" oldu. Çin menseili asinin ilk basta 1200 saglik çalisani üzerinde denenecegini vurgulayan Bakan Koca, devaminda denek sayisinin 12-13 bine çikarilmasinin planlandigi bilgisini paylasti. Asi adayi saglik çalisanlarinin ardindan, 23 Kasim'da Türkiye'de 23 merkezde gönüller üzerinde test edilmeye baslandi. 20 Kasim'da duyurulan denemelere gönüllü olmak üzere 20 bin kisi basvurdu. Bakan Koca, Amerikan ilaç sirketi Pfizer’in BioNTech ile gelistirdigi asi adayinin 3'üncü asama denemelerine izin verildigini, Rusya’nin asi adayi için yaptigi müracaatin da degerlendirildigini söyledi. Türkiye, kis aylarinda iki potansiyel Kovid-19 asisindan 75 milyon doz almayi planliyor Öte yandan Saglik Bakani, 25 Kasim'da yaptigi açiklamada, dünyada 3'üncü asamada test edilen asi adaylarindan ikisinden kis aylarinda toplam 75 milyon doz satin alinmasinin planlandigini bildirdi. Saglik Bakani, erken dönemde güvenilirligini ve etkinligini kanitlanmis Çin menseli inaktif asi adayindan aralik, ocak ve subatta toplam 50 milyon doz satin almak üzere sözlesme imzalandigini, Almanya menseli mesajci Ribo Nükleik Asit (mRNA) temelli asi adayindan ise 1 milyonu aralikta olmak üzere toplam 25 milyon satin alinmasi için görüsmeler yürütüldügünü açikladi. Ikiser doz uygulanan bu asilardan toplam 75 milyon doz saglanmasi halinde, Türkiye nüfusunun yarisina yakininin kis aylarinda asilanabilmesi mümkün olacak. Bakan Koca, sözlesme imzalanan asinin ilk kisminin Türkiye'ye 11 Aralik'tan sonra gelmesinin beklendigini, ilk asamada saglik çalisanlari, 65 yas üstü ile yasli, engelli ve korumaevlerinde kalanlar ile kalabalik yerlerde yasayanlarin asilanacagini bildirdi.

Kovid-19 asisi ne zaman hazir olacak?

Klinik denemelerde basari kaydeden asilarin bu aydan itibaren yaygin kullanimina baslanabilecegi ifade edilirken dünya çapinda üretim ve dagitim hazirliklari yapiliyor. Uluslararasi saglik kurumlari ise asilarin gelistirilme sürecinin aceleye getirilmemesi gerektigi uyarisinda bulunuyor. Dünya Saglik Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) asisi konusunda son günlerde "cesaret verici" haberler almalarina ragmen bu konuda "ihtiyatli iyimserlik" içinde olduklarini söyledi. Ghebreyesus, asi çalismalarinda arka arkaya gelen müjdeli haberlere iliskin, "Asilarin piyasaya çikmasiyla dünya çapinda esit bir sekilde dagitilmalari gerçekten önemli." uyarisinda bulundu. DSÖ bilim heyetinden basuzman Dr. Soumya Swaminathan da BioNTech/Pfizer ve Moderna'nin ürettigi asilarda "yüksek etkinlik" gördüklerini ancak bu asilarin koruma süresi, agir hastalar ve basta yaslilar olmak üzere farkli nüfus gruplari üzerindeki etkisi hakkinda hala pek çok soru isareti oldugunu vurguladi. Çok yönlü biyolojik etkileri olan ve zaman içinde mutasyon geçirebilen virüslere karsi kesin etkili bir asi üretmek her zaman mümkün olmuyor. Örnegin; Kovid-19'un öncülü olan SARS koronavirüsün ortaya çikmasindan bu yana 20 yila yakin zaman geçmesine karsin asi gelistirilemedi. 1980'li yillarda AIDS'e yol açan HIV'e karsi baslatilan asi gelistirme çalismalari da sonuçsuz kaldi. Çin'de ortaya çikan Kovid-19, 200'den fazla ülke ve bölgeye yayilarak salgina dönüstü. Dünya genelinde vaka sayisi 66 milyonu asarken 1,5 milyondan fazla kisi hayatini kaybetti.  

Yorum Yazın (Üye Olmadan'da Yorum Yazabilirsiniz)
Hava Durumu


Yorumlar

Bu Habere Henüz Yorum Yapılmamıştır.

Tüm Haberleri Gördünüz

Hızlı Anket


Düşünceniz Nedir?

Önümüzdeki Günlerde Cumhurbaşkanlığı Seçimi Olsa Kime Oy Verirsiniz?